Linux พื้นฐานสำหรับช่างเทคนิค

1. การเข้าถึงระบบ (System Access)

1.1 Console Access

คือการเข้าใช้งานเครื่องเซิร์ฟเวอร์หรืออุปกรณ์โดยตรงผ่านหน้าจอและคีย์บอร์ดที่ต่อกับเครื่องนั้นๆ (หรือผ่านอุปกรณ์ KVM) ซึ่งมีความจำเป็นอย่างมากในกรณีที่ระบบเครือข่ายมีปัญหาหรือไม่สามารถเชื่อมต่อจากระยะไกลได้

1.2 SSH (Secure Shell)

คือโปรโตคอลสำหรับเชื่อมต่อและสั่งการเครื่อง Linux ผ่านระบบเครือข่ายจากระยะไกล (Remote) อย่างปลอดภัย ข้อมูลที่ถูกส่งผ่าน SSH จะถูกเข้ารหัสไว้ทั้งหมด

รูปแบบคำสั่งพื้นฐาน:

ssh [ชื่อผู้ใช้]@[หมายเลข IP]

ตัวอย่าง: ssh root@192.168.1.100

2. การจัดการไฟล์และไดเรกทอรี (File Management)

2.1 ls / ll (List Directory Contents)

ใช้สำหรับดูรายการไฟล์และโฟลเดอร์

ls : แสดงรายชื่อไฟล์และโฟลเดอร์แบบย่อ
ls -l หรือ ll : แสดงรายชื่อไฟล์แบบละเอียด (ขนาดไฟล์, สิทธิ์การใช้งาน, วันที่แก้ไข, เจ้าของไฟล์)

2.2 cp / scp (Copy)

ใช้สำหรับคัดลอกไฟล์

cp [ไฟล์ต้นทาง] [ไฟล์ปลายทาง] : คัดลอกไฟล์ในเครื่องเดียวกัน
ตัวอย่าง: cp config.txt config.txt.backup
scp [ไฟล์ต้นทาง] [ผู้ใช้@IPปลายทาง:ที่อยู่ปลายทาง] : คัดลอกไฟล์ข้ามเครื่องผ่านเครือข่าย
ตัวอย่าง: scp backup.tar.gz root@192.168.1.100:/tmp/

2.3 rm / mv (Remove / Move)

การลบหรือย้ายไฟล์

rm [ชื่อไฟล์] : ลบไฟล์ (หากต้องการลบโฟลเดอร์ให้ใช้ rm -r [ชื่อโฟลเดอร์])
คำเตือน: การลบไฟล์ใน Linux จะไม่สามารถกู้คืนได้ ควรตรวจสอบให้ดีก่อนลบ
mv [ไฟล์ต้นทาง] [ที่อยู่ปลายทาง] : ย้ายไฟล์ หรือใช้สำหรับเปลี่ยนชื่อไฟล์
ตัวอย่าง: mv oldname.txt newname.txt

3. การแก้ไขข้อความในไฟล์ (vi / vim)

vi หรือ vim เป็นโปรแกรมแก้ไขข้อความ (Text Editor) แบบบรรทัดคำสั่งที่มีอยู่ใน Linux ทุกเครื่อง

โหมดการทำงานที่สำคัญ:

Command Mode: โหมดเริ่มต้น ใช้สำหรับเลื่อนเคอร์เซอร์ พิมพ์คำสั่งบันทึก หรือออกจากโปรแกรม
Insert Mode: โหมดสำหรับพิมพ์ข้อความ (กด i บนคีย์บอร์ด)

คำสั่งพื้นฐานที่ต้องจำ:

กด i : เพื่อเริ่มแก้ไขข้อความ (Insert Mode)
กด Esc : เพื่อกลับสู่ Command Mode
พิมพ์ :w : เพื่อบันทึกไฟล์
พิมพ์ :q : เพื่อออกจากโปรแกรม
พิมพ์ :wq : เพื่อบันทึกและออกจากโปรแกรม
พิมพ์ :q! : บังคับออกโดยไม่บันทึก

4. การจัดการอุปกรณ์จัดเก็บข้อมูลภายนอก (Mount USB)

เมื่อเสียบ USB Flash Drive เข้ากับเครื่อง Linux ต้องทำการเชื่อมต่ออุปกรณ์เข้ากับระบบโครงสร้างไฟล์ก่อน

ดูรายชื่ออุปกรณ์: lsblk หรือ fdisk -l (สมมติว่าเป็น /dev/sdb1)
สร้างจุดเชื่อมต่อ: mkdir /mnt/usb
ทำการ Mount: mount /dev/sdb1 /mnt/usb
เมื่อใช้งานเสร็จต้องปลดการเชื่อมต่อ: umount /mnt/usb

คำเตือน: ห้ามดึง USB ออกทันทีโดยไม่สั่ง umount ก่อนเด็ดขาด

5. การจัดการเวลา (NTP Protocol)

NTP ใช้สำหรับซิงโครไนซ์เวลาของเซิร์ฟเวอร์ให้ตรงกับเวลามาตรฐานสากล ซึ่งสำคัญมากต่อการตรวจสอบ Log

ดูเวลาปัจจุบัน: date
ดูสถานะการซิงค์เวลา: timedatectl status

📝 แบบฝึกหัด (Hands-on)

แบบฝึกหัดที่ 1: การเชื่อมต่อและสำรวจระบบ

สถานการณ์: คุณได้รับมอบหมายให้รีโมทเข้าไปตรวจสอบไฟล์

เปิด Terminal (หรือ PuTTY)
พิมพ์ ssh [username]@[IP_Address] แล้วกด Enter
ใส่รหัสผ่าน
พิมพ์ pwd เพื่อดูโฟลเดอร์ปัจจุบัน
พิมพ์ ll เพื่อดูไฟล์ทั้งหมด
พิมพ์ date เพื่อเช็คเวลาเซิร์ฟเวอร์

แบบฝึกหัดที่ 2: การแก้ไขไฟล์คอนฟิก (vi)

สถานการณ์: คุณต้องสร้างไฟล์คอนฟิกเบื้องต้น

พิมพ์ vi test-config.txt
กดปุ่ม i บนคีย์บอร์ด
พิมพ์ข้อความลงไป:
```
SERVER_NAME=Web01
STATUS=Active
```
กด Esc
พิมพ์ :wq แล้วกด Enter
พิมพ์ cat test-config.txt เพื่อตรวจสอบความถูกต้อง

แบบฝึกหัดที่ 3: การจัดการไฟล์ (cp, mv, rm)

สถานการณ์: สำรองไฟล์คอนฟิก เปลี่ยนชื่อ และลบไฟล์เก่า

สำรองไฟล์: cp test-config.txt test-config.txt.bak
ตรวจสอบ: ll
เปลี่ยนชื่อไฟล์หลัก: mv test-config.txt config-main.txt
ตรวจสอบ: ll
ลบไฟล์สำรอง: rm test-config.txt.bak

แบบฝึกหัดที่ 4: การนำข้อมูลลง USB

สถานการณ์: นำไฟล์ config-main.txt ออกไปใส่แฟลชไดร์ฟ

ตรวจสอบชื่อ USB: lsblk
สร้างโฟลเดอร์: mkdir -p /mnt/myusb
Mount USB: mount /dev/sdb1 /mnt/myusb
คัดลอกไฟล์: cp config-main.txt /mnt/myusb/
ตรวจสอบ: ls -l /mnt/myusb/
ปลดการเชื่อมต่อ: umount /mnt/myusb